94 lượt xem

Tìm hiểu Phác đồ chống sốc phản vệ mới nhất của Bộ Y tế

Tìm hiểu Phác đồ chống sốc phản vệ mới nhất của Bộ Y tế

Sốc phản vệ là một trong những phản ứng dị ứng cấp tính rất nguy hiểm, có thể gây tử vong nếu không được kịp thời xử lý. Hãy cùng các Dược sĩ tìm hiểu về phác đồ chống sốc phản vệ mới nhất của Bộ Y tế dưới bài viết này nhé!

Phác đồ chống sốc phản vệ

Phác đồ chống sốc phản vệ

Sốc phản vệ là gì? Nguyên nhân gây sốc phản vệ?

Sốc phản vệ là tình trạng phản ứng của cơ thể khi tiếp xúc với những dị nguyên gây dị ứng. Sốc phản vệ có thể gây ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động của hệ hô hấp, tuần hoàn, thần kinh và có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện kịp thời.

Theo thông kê tại Mỹ mỗi năm có tới 1500 trường hợp tử vong do sốc phản vệ, trong số đó có 75% trường hợp sốc phản vệ do kháng sinh nhóm penicillin.

Nguyên nhân dẫn tới tình trạng sốc phản vệ điển hình đó là sử dụng thuốc kháng sinh, dược phẩm, thức ăn, nọc côn trùng các yếu tố vật lý và hóa học, … Nhóm nguyên nhân thường gặp nhất là sử dụng thuốc và hóa chất do việc quản lý sử dụng thuốc hiện nay vẫn còn khá lỏng lẻo.

Biểu hiện của tình trạng sốc phản vệ

Sau khi cơ thế tiếp xúc với dị nguyên hoặc muộn hơn thì cơ thể sẽ bắt đầu xuất hiện những cảm giác khác thường (bồn chồn, hốt hoảng, sợ hãi…), tiếp đó có các biểu hiện sau:

  • Mẩn ngứa, ban đỏ, mày đay,phù Quincke.
  • Mạch nhanh nhỏ khó bắt, huyết áp tụt có khi không đo được.
  • Khó thở (kiểu hen,thanh quản), nghẹt thở.
  • Đau quặn bụng, ỉa đái không tự chủ.
  • Đau đầu, chóng mặt, đôi khi hôn mê.
  • Choáng váng, vật vã, giẫy giụa, co giật.

Phác đồ chống sốc phản vệ mới nhất của Bộ y tế

Theo các Dược sĩ đến từ ban xét tuyển Cao đẳng Dược Hà Nội khuyến cáo, nếu cơ thể xuất hiện những biểu hiện bất thường thì cần nhanh chóng có biện pháp xử lý tại chỗ như ngưng tiếp xúc với dị nguyên (thuốc đang dùng tiêm, uống, bôi, nhỏ mắt, mũi…), đặt bệnh nhân nằm tại chỗ và sử dụng thuốc Adrenaline, loại thuốc cơ bản để chống sốc phản vệ với liều lượng như sau:

Thuốc Adrenaline dung dịch 1/1.000, ống 1ml =1mg, tiêm dưới da với người lớn từ 1/2 đến 1 ống. Trẻ nhỏ liều lượng không quá 0.3ml (ống (1ml) + 9ml nước cất = 10ml sau đó tiêm 0.1ml/kg). hoặc Adrenaline 0.01mg/kg cho cả trẻ em lẫn người lớn.

Tiếp tục tiêm Adrenaline với liều như trên 10 – 15 phút/lần cho đến khi huyết áp trở lại bình thường, ủ ấm, đầu thấp chân cao, theo dõi huyết áp 10 – 15 phút/ lần (nằm nghiêng nếu có nôn).

Trường hợp sốc phản vệ nặng, có nguy cơ tử vong thì có thể tiêm Adrenaline dung dịch 1/10.000 (pha loãng 1/10) qua tĩnh mạch, bơm qua ống nội khí quản hoặc tiêm qua màng nhẫn giáp. Với trẻ nhỏ thì cần tránh việc tiêm tĩnh mạch.

Bước xử lý tiếp theo

Hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn:

Phải xem xét đánh giá mức độ suy tuần hoàn, hô hấp mà có thể sử dụng một hoặc các biện pháp sau đây:

  • Thở oxy qua mặt nạ: 6-10 lít/phút cho người lớn, 2-4 lít/phút ở trẻ em,
  • Bóp bóng AMBU có oxy,
  • Đặt ống nội khí quản thông khí nhân tạo có ô xy nếu thở rít tăng lên không đáp ứng với adrenalin,
  • Mở khí quản nếu có phù thanh môn-hạ họng không đặt được nội khí quản.
  • Truyền tĩnh mạch: Aminophyline 1mg/kg/giờ hoặc Terbutaline 0,2 microgam/kg/phút. Có thể dùng: Terbutaline 0.5mg, 01 ống dưới da cho người lớn và 0,2ml/10kg ở trẻ em. Tiêm lại sau 6 – 8 giờ nếu không đỡ khó thở.

Thiết lập đường truyền tĩnh mạch:

Adrenaline để duy trì huyết áp bắt đầu bằng 0.1microgam/kg/phút điều chỉnh tốc độ theo huyết áp (khoảng 2mg Adrenaline/giờ cho người lớn 55kg).

Các thuốc khác:

* Methylprednisolon 1- 2mg/kg/4giờ hoặc Hydrocortisone.
* Hemisuccinate 5mg/kg/giờ tiêm tĩnh mạch (có thể tiêm bắp ở cấp cơ sở). Dùng liều cao nếu sốc nặng (gấp 2- 5 lần).
* Natriclorua 0.9% 1- 2 lít ở người lớn, không quá 20ml/kg ở trẻ em.
* Diphenhydramine 1- 2mg tiêm bắp hay tĩnh mạch.

Kết hợp điều trị:

  • Uống than hoạt 1g/kg nếu dị nguyên qua đường tiêu hoá
  • Băng ép chi phía trên chỗ tiêm hoặc đường vào của nọc độc.

Lưu ý: 

  • Tiếp tục theo dõi bệnh nhân ít nhất trong 24 giờ sau khi huyết áp ổn định và đề phòng phản vệ pha 2.
  • Nếu huyết áp không tăng lên sau khi truyền đủ dịch và Adrenaline, thì có thể truyền thêm huyết tương, albumin (hoặc máu nếu mất máu) hoặc bất cứ dung dịch cao phân tử nào sẵn có.
  • Điều dưỡng có thể dùng Adrenaline dưới da theo phác đồ khi bác sỹ không có mặt.
  • Hỏi kỹ tiền sử dị ứng và chuẩn bị hộp thuốc cấp cứu sốc phản vệ trước khi dùng thuốc cần thiết.
  • Ngừng cấp cứu nếu sau khi cấp cứu ngừng tuần hoàn tích cực không kết quả.

Phác đồ điều trị sốc phản vệ trong một số trường hợp đặc biệt

Sốc phản vệ trong khi gây mê, gây tê phẫu thuật

Đây là trường hợp đặc biệt, rất khó chẩn đoán phản vệ do người bệnh đã được gây mê, an thần, rất khó để đánh giá các dấu hiệu chủ quan mà cần phải đánh giá kỹ triệu chứng trong khi gây mê, gây tê phẫu thuật như huyết áp tụt, nồng độ oxy máu giảm, mạch nhanh, biến đổi trên monitor theo dõi, ran rít mới xuất hiện.

Ngay khi nghi ngờ phản vệ, có thể lấy máu định lượng tryptase tại thời điểm chẩn đoán và mức tryptase nền của bệnh nhân.

Chú ý khai thác kỹ tiền sử dị ứng trước khi tiến hành gây mê, gây tê phẫu thuật để có biện pháp phòng tránh.

Lưu ý: một số thuốc gây tê là những hoạt chất ưa mỡ (lipophilic) có độc tính cao khi vào cơ thể gây nên một tình trạng ngộ độc nặng giống như phản vệ có thể tử vong trong vài phút, cần phải điều trị cấp cứu bằng thuốc kháng độc (nhũ dịch lipid) kết hợp với adrenalin vì không thể biết được ngay cơ chế phản ứng là nguyên nhân ngộ độc hay dị ứng.

Trong trường hợp này sẽ được chỉ định dùng thuốc kháng độc là nhũ dịch lipid tiêm tĩnh mạch như Lipofundin 20%, Intralipid 20% tiêm nhanh tĩnh mạch, có tác dụng trung hòa độc chất do thuốc gây tê tan trong mỡ vào tuần hoàn với liều lượng như sau:

  • Người lớn: tổng liều 10ml/kg, trong đó bolus 100ml, tiếp theo truyền tĩnh mạch 0,2-0,5ml/kg/phút.
  • Trẻ em: tổng liều 10ml/kg, trong đó bolus 2ml/kg, tiếp theo truyền tĩnh mạch 0,2-0,5ml/kg/phút.

Trường hợp nặng, nguy kịch có thể tiêm 2 lần bolus cách nhau vài phút.

Trường hợp sốc phản vệ do quá sức

Giảng viên lớp Văn bằng 2 Cao đẳng Điều dưỡng Hà Nội chia sẻ, Đây là trường hợp khá đặc biệt, thường xảy ra sau khi cơ thể hoạt động quá sức, với những triệu chứng mệt mỏi, kiệt sức, nóng bừng, đỏ da, ngứa, mày đay, có thể phù mạch, khò khè, tắc nghẽn đường hô hấp trên, trụy mạch. Một số bệnh nhân thường chỉ xuất hiện triệu chứng khi găng sức có kèm thêm các yếu tố đồng kích thích khác như: thức ăn, thuốc chống viêm giảm đau không steroid, rượu, phấn hoa.

Trong trường hợp này, trước tiên phải để người bệnh nghỉ ngơi ngay từ khi xuất hiện những triệu chứng đầu tiên. Người bệnh nên mang theo người hộp thuốc cấp cứu phản vệ hoặc bơm tiêm adrenalin định liều chuẩn (EpiPen, AnaPen…).

Hộp thuốc chống sốc phản vệ

Hộp thuốc chống sốc phản vệ

Hộp thuốc cấp cứu chống sốc phản vệ cần có 7 vật dụng cần thiết sau:

  1. Adrenaline 1mg – 1mL 2 ống
  2. Nước cất 10 mL 2 ống
  3. Bơm tiêm vô khuẩn (dùng một lần): 10mL 2 cái và 1mL 2 cái
  4. Hydrocortisone hemusuccinate 100mg hoặc Methyprednisolon (Solumedrol 40mg hoặc Depersolon 30mg 02 ống).
  5. Phương tiện khử trùng(bông, băng, gạc, cồn)
  6. Dây garo.
  7. Phác đồ cấp cứu sốc phản vệ của bộ Y tế

Kết luân lại, phác đồ sốc phản vệ cụ thể có thể khác nhau tùy thuộc vào trình độ và kỹ năng của bác sĩ điều trị cũng như điều kiện trang thiết bị và thuốc chữa sốc phản vệ. Nhưng thuốc Adrenaline tiêm bắp vẫn luôn là liệu pháp điều trị căn bản có tính chất sống còn đối với người bệnh bị sốc phản vệ, giúp giải quyết hầu hết các triệu chứng của sốc phản vệ. Do vậy, cần phải chuẩn bị Adrenaline trước ở tất cả các tình huống có nguy cơ xảy ra sốc phản vệ.

Trên đây là một số thông tin về phác đồ điều trị sốc phản vệ được Bộ Y tế đưa ra. Hi vọng rằng với những chia sẻ này sẽ giúp ích cho nhiều bệnh nhân rơi vào tình trạng nguy hiểm này. Mời quý độc giả truy cập chuyên mục thông tin Y dược để cấp nhật những thông tin về y dược mới nhất!